MUZDARİB HADİS

Muzdarib Hadis Nedir:

Bir ravinin veya güvenirlikleri birbirine eşit birden fazla ravinin bir hadisin senedinde veya metninde birbirine muhalif değişik rivayetlerde bulunması ve rivayetlerden birinin diğerine tercih edilme imkanının olmaması durumunda ortaya çıkan zayıf hadis türü.

Muztarıb Hadisin Zayıf Sayılmasının Sebebi,

Ravilerin hıfz ve zabtları hakkında ihtilaf edilmesidir. Ravilerin birinin hıfz, zabt veya hadisi aldığı kimseden uzun müddet hadis dinlemiş olmasıyla ihtilaf ortadan kalkar ve ravilerden birini diğerine tercih imkanı doğduğu için de hadis muztarıb olmaktan çıkar (Suphi es-Salih, Hadis İlimleri ve Hadis İstilahları, Terc. Yaşar Kandemir, Ankara 1981, 157). Hüküm, tercih edilen hadis üzerine bina edilir; diğer hadisin şaz veya münker sayılarak za’fı ortaya konur.

Iztırab çoğunlukla isnadda meydana gelmekle birlikte bazan da metinde ortaya çıkar. Ancak sadece metindeki ıztıraba istinaden hadisçilerin hadisleri bu adla adlandırmaları nadirdir (İbn Hacer el-Askalânî, Nuhbetü’l-Fiker şerhi, İstanbul 1306, 48).

Suyuti nin Tedrib ‘te senetteki ızdırabla ilgili kaydettiği örneklerden biri, özetle, Ebu İshak vasıtasıyla rivayet edilmiş olan: “Beni, Hud ve ona benzer sureler ihtiyarlattı” hadisidir. Bu hadis, sadece Ebu İshak es-Sebi’i vasıtasıyla rivayet edilmiş olmakla beraber, hadisin birbirine muhalif on kadar isnadı vardır. Söz gelimi bazı isnadlar rivayeti, Ebu Bekir’in, bazıları Said İbnu Ebi Vakkas ‘in, bazıları ise Hz. Aişe (ra. anha)’nın müsnedi olarak gösterirken, bazıları da irsal eder. Bunlar arasında bir tercih imkanı bulunmadığından hadisin muzdarib olduğuna hükmedilmiştir.

Hadislerle Örnekleri

Metinde görülen izdıraba gelince, Suyuti en iyi misal olarak namazda besmele okunup okunmayacağı ile ilgili hadisi zikreder: Buhari de gelen rivayete göre, “Hz. Peygamber (as), Hz. Ebu Bekr ve Hz. Omer (ra. anhüma), her üçü de namaza Elhamdu lillâhi Rabbi’l-âlemin ile başlıyorlardı. Bu hadiste besmele ile alakalı bir sarahat yok: Okunacak mı, okunmayacak mı? Ancak, İmam Şafi’i (ra. anh) el-hamdu ile Fatiha suresinin kastedildiğini ve besmelenin de bu sureye dahil olduğunu söyleyerek okunması gerektiğine hükmetmiştir.

Öte yandan Müslim ve İmam Malik, yine Hz. Enes (ra. anh)’ten kaydettikleri aynı hadiste, namazın başında ve sonunda besmele okunmadığını tasrih etmişlerdir.

Ancak, hadis, sadece Buhari, Müslim ve Malik’in rivayet ettiği iki şekilden ibaret değildir. Bazı rivayetlerde: “Hz. Peygamber (as), Hz. Ebu Bekr ve Hz. Ömer (ra. anhüma)’in arkalarında namaz kıldım ziyadesi mevcuttur. Bazılarında sadece Hz. Ebu Bekr ve Hz. Omer zikredilirken bazılarında bunlara Hz. Osman (ra) da ilâve edilmektedir. Hatta daha enteresanı bazı rivayetlerde Besmeleyi okumuyorlardı ibaresi yerine “”açıktan okumuyorlardı (cehretmiyorlardı)” denirken diğer bazılarında besmelenin “okunduğu” ve cerhedildig ‘nin söylenmiş olmasıdır.

Görüldüğü gibi birbirinden çok farklı olan bu rivayetler, ravilerinin sıhhat durumu yönünden eşittirler. Birini diğerine tercihte işimize yarayacak bir müreccih’e, bir üstünlük karinesine sahip değiliz. Ayrıca bu işte te’vil yapma imkanı da yoktur, çünkü te’vil de bir karineye dayanır. Neticede bu rivayetler muzdarib olmaktadır.

Suyuti bir hususa dikkat çeker ve der ki:

“Muzdarib hadis bazan sahih olabilir. Şöyle ki, hadisteki ihtilat, senette yer alan sıka bir şahsin ismi, babası veya künyesinde olabilir. Bu durum onun sıhhatini bozmaz. Neticede hadis, muzdarib ismini alsa da sıhhat bakımından sahihlik mertebesinden düşmez. Sahiheyn’de bu durumda birçok hadis mevcuttur. Zerkeşi de bu meselede ısrar etmiş ve şüzuz, kalb ve izdırab’in sahih ve hasen kısmına da girebileceğini söylemiştir”

KAYNAK: İslam Ansiklopedisi ve İbrahim Canan’ın Kutubi Sitte muhtasa eserinden istifade edilmiştir.

Lüten Yazıyı Paylaşın Ve Beğenin :
manevidestekdayanisma@hotmail.com
Facebook
Twitter
Pinterest
LinkedIn
Instagram

Kimler Neler Demiş?

avatar
  Subscribe  
Bildir